Pałac i Ogród Saski, ok. 1895

Pałac i Ogród Saski, ok. 1895

Credit: Dawna Warszawa

ornament

 


Ogród Saski

Ogród Saski – park położony w Śródmieściu Północnym, pomiędzy ulicami Królewską, Marszałkowską,Senatorską, Canaletta, Niecałą, Fredry , Wierzbową oraz placem Piłsudskiego. Jego początki wiążą się z nieistniejącym obecnie pałacem Saskim, dla którego Ogród Saski był przypałacowym ogrodem. Ogród jest częścią osi saskiej.

Historia

Początki Ogrodu Saskiego wiążą się co prawda z ogrodowym założeniem przy pałacu Morsztynów z XVII wieku, jednak dopiero po przejęciu go przez Augusta II zyskał na znaczeniu – powstał na początku XVIII wieku jako barokowy ogród przypałacowy w stylu francuskim. Pierwsze prace zostały wykonane w latach 17131715według projektu Jana Krzysztofa Naumana, w związku z tym wyburzono większość istniejących tu dotychczas zabudowań (opróczdworu Bokuma). Prace prowadzono nadal, a ogród udostępniono zwiedzającym 27 maja 1727 roku. Wejście możliwe było przez jedną z bram pałacowych od strony wschodniej oraz przez Żelazną Bramęod strony zachodniej. Ogród zajął wówczas powierzchnię 13,5 hektara i był pierwszym faktycznym parkiem miejskim.

Prace dokończono w 1733 roku już według projektu Karola Fryderyka Pöppelmanna, natomiast do 1735 roku ogród otoczono murem wzmocnionym pięcioma bastionami od ulicy Królewskiej – jego celem było zapewnienie królowi bezpieczeństwa. Na terenie ogrodu powstało wówczas wiele obiektów takich jak: Wielki Salon, Mały Salon, a także zaprojektowana przez Karola Fryderyka PöppelmannaOperalnia. W niej dnia 19 listopada 1765 roku, za sprawą Stanisława Augusta Poniatowskiego, wystawiono pierwszą sztukę w języku polskim: „Natrętów” Józefa Bielawskiego – uznawane jest to za narodziny Teatru Narodowego. Wydarzenie to upamiętnia kamień pamiątkowy umieszczony przy skrzyżowaniu MarszałkowskiejKrólewską.

Po śmierci króla Augusta III ogród został zaniedbany, w 1772rozebrano budynek Operalni. Po upadku powstania kościuszkowskiego ogród został zdewastowany, część rzeźb wywieziono do Petersburga, do częściowych prac rewaloryzacyjnych przystąpiono po 1797 roku. Dopiero jednak w latach 18161827 ogród zrewaloryzowano i przekształcono w stylu parku angielskiego według projektu Jamesa Savage’a – utworzono staw, mur zastąpiono ogrodzeniem, rozebrano niepasujący do nowego rozwiązania przestrzenno-kompozycyjnego Wielki Salon, a park w całości udostępniono zwiedzającym, choć zamykano go na noc i nie wszystkich wpuszczano. Prace rekonstrukcyjne prowadzili ogrodnicy Johann Strobel oraz Aleksander Zakrzewski.

Ogród został znacznie zdewastowany podczas powstania listopadowego, jednak udało się go przywrócić do stanu używalności dzięki działaniom Michała Szuberta, ważnym momentem w historii ogrodu były też lata 50. XIX wieku, kiedy to za sprawą Henryka Marconiego i jego systemu wodociągowego ogród wzbogacił się owodozbiór i fontannę. Dnia 27 kwietnia 1862 roku w parku miał miejsce zamach na carskiego namiestnika Lüdersa, czego dokonał kpt. Andrij Potebnia. Była to zemsta za rozstrzelanie oficerów rosyjskich spiskujących przeciwko carowi, zamach jednak nie powiódł się, a Aleksandr Lüders uszedł z życiem. Interesujący może być też fakt, że w XIX wieku, w związku z brakiem parcel budowlanych w mieście, planowano nawet parcelację i zabudowę ogrodu, jednak nigdy nie doszło do realizacji tego projektu.

W 1863 roku, podczas prac ziemnych w okolicach ogrodu odkryto pozostałości murowanej baszty oraz fragment muru. Nigdy nie zidentyfikowano, jakie przeznaczenie miała mieć ta baszta, jednak prawdopodobnie mógł to być skład prochu bądź kul z Wałów Zygmuntowskich. Wkrótce odkryto też pozostałości kościoła bonifratrów oraz przykościelnego cmentarza. Z czasem powstawały także kolejne wejścia do ogrodu: w 1836 roku od strony Żabiej, w1869 roku od strony Niecałej, a w 1876 roku od strony ul. Kotzebuego (dziś Fredry). Po 1877 roku opiekę nad ogrodem sprawowałFranciszek Szanior. W 1870 roku na terenie parku powstał Teatr Letni, który miał prowizorycznie zastąpić remontowany Teatr Wielki. Drewniany budynek jednak spodobał się na tyle, że go pozostawiono – dotrwał aż do 1939 roku, kiedy to spłonął podczas bombardowania. Ponadto w latach 30. XX wieku rozpoczęto przebijanie przez zachodni skraj ogrodu ulicy Marszałkowskiej, jednak w całości inwestycję tę zrealizowano dopiero po wojnie.

Podczas II wojny światowej park był cały czas w rękach Niemców, od 1942 Polacy nie mieli do niego wstępu. W rękach okupantów znalazł się także podczas powstania warszawskiego, wówczas też zniszczeniu uległa znaczna część drzewostanu oraz większość zabudowań ogrodowych. Mimo tej obstawy pod koniec sierpnia 1944 roku grupa dowodzona przez Andrzeja Romockiego „Morro” przebiła się przez ogród ze Starego Miasta doŚródmieścia, wychodząc na wysokości ulicy Zielnej. Było to jedyne udane przebicie naziemne pomiędzy tymi dzielnicami. W 1948 roku park odrestaurowano i przekomponowano według projektu Aliny Scholtz przy współpracy z Romualdem Guttem, na zachodnim skraju dokończono przebijanie ulicy Marszałkowskiej, a także zlikwidowano ogrodzenie. W 2007 roku ogród został zrewaloryzowany. Mimo zniszczeń wojennych w Ogrodzie Saskim znajduje się dziś wiele starych, nawet 200-letnich drzew, w tym trzy pomniki przyrody, pomiędzy istniejącym drzewostanem przy specjalnych okazjach sadzono są również nowe dęby – w 1996 roku posadziła go m.in. królowa Elżbieta II, a w 2013 roku uczestnicy Szczytu Noblistów. Dziś ogród zajmuje obecnie powierzchnię 15,76 hektara, w 2012 roku został częściowo odrestaurowany.

Linki zewnętrzne: Ogród Saski na warszawa1939.pl

Credti: Warszawa Wikia | Licencja: CC-BY-SA


 

 

icon-car.pngKML-LogoFullscreen-LogoQR-code-logoGeoJSON-LogoGeoRSS-LogoWikitude-Logo
Ogród Saski, Marszałkowska, Warszawa, Polska

ładowanie mapy - proszę czekać...

Ogród Saski, Marszałkowska, Warszawa, Polska 52.240536, 21.008541